Autobus a autokar - czym się różnią? Rodzaje, konstrukcja i wyposażenie

Autobus i autokar na pierwszy rzut oka mogą wyglądać podobnie. Oba pojazdy służą do przewozu większej liczby pasażerów, jednak ich konstrukcja, wyposażenie i sposób wykorzystania mogą znacząco się różnić. Autobus miejski projektuje się z myślą o częstej wymianie pasażerów i krótkich trasach, natomiast autokar ma zapewnić komfort podczas wielogodzinnej podróży. Różnica nie sprowadza się jednak wyłącznie do wygodniejszych foteli. Znaczenie mają również układ wnętrza, przestrzeń bagażowa, wysokość podłogi, liczba drzwi, wyposażenie oraz formalna klasa pojazdu.

Autobus a autokar - podstawowa różnica

Najłatwiej zauważyć tę różnicę, porównując typowy autobus miejski i autokar turystyczny. W pierwszym przypadku najważniejsza jest sprawna obsługa dużej liczby osób, możliwość przewozu pasażerów stojących oraz szybkie wsiadanie i wysiadanie. Dlatego pojazd ma szerokie przejścia, kilka par drzwi, stosunkowo niewiele miejsc siedzących i coraz częściej niską podłogę.

Autokar projektowany jest według innych założeń. Pasażer może spędzić w nim kilka lub kilkanaście godzin, dlatego istotniejsze stają się wygodne siedzenia, przestrzeń na nogi, pojemne luki bagażowe, klimatyzacja i odpowiednie wyciszenie wnętrza. Zwykle nie przewiduje się w nim regularnego przewozu pasażerów stojących.

Pomiędzy tymi skrajnościami znajduje się jednak wiele konstrukcji pośrednich. Autobus podmiejski, regionalny czy międzymiastowy może posiadać cechy zarówno pojazdu komunikacji miejskiej, jak i autokaru. Dlatego sam wygląd nadwozia nie zawsze wystarcza do jednoznacznego określenia przeznaczenia pojazdu.

Jak przepisy klasyfikują autobusy?

W przepisach technicznych istotniejsze od potocznego rozróżnienia "autobus" i "autokar" są kategorie homologacyjne pojazdów. Pojazdy przeznaczone do przewozu pasażerów należą do kategorii M. Samochody mające więcej niż osiem miejsc siedzących poza miejscem kierowcy zaliczane są - zależnie od maksymalnej masy - do kategorii M2 albo M3.

Kategoria M2 obejmuje pojazdy mające więcej niż osiem miejsc siedzących poza miejscem kierowcy i maksymalną masę nieprzekraczającą 5 ton. Kategoria M3 dotyczy pojazdów z więcej niż ośmioma miejscami siedzącymi poza miejscem kierowcy, których maksymalna masa przekracza 5 ton.

Dodatkowo autobusy dzielone są na klasy zależne między innymi od liczby przewożonych osób oraz możliwości przewozu pasażerów stojących. Dla większych pojazdów stosowane są klasy I, II i III.

W przypadku pojazdów mieszczących nie więcej niż 22 pasażerów poza kierowcą stosowane są klasy A i B. Klasa A pozwala na przewóz pasażerów stojących, natomiast klasa B obejmuje pojazdy bez przestrzeni przeznaczonej dla osób stojących. Takie rozróżnienie pokazuje, że z technicznego punktu widzenia przeznaczenie autobusu jest związane przede wszystkim ze sposobem organizacji przewozu i konstrukcją przestrzeni pasażerskiej.

Rodzaje autobusów

Określenie "autobus" obejmuje bardzo szeroką grupę pojazdów. Poszczególne konstrukcje powstają do realizacji zupełnie różnych zadań transportowych.

Autobus miejski

Autobus miejski przystosowany jest do jazdy na trasach z dużą liczbą przystanków. Ważniejsze od maksymalnej liczby foteli jest sprawne przemieszczanie się pasażerów wewnątrz pojazdu. Stosuje się więc szerokie drzwi, przestrzeń dla osób stojących, miejsce na wózek dziecięcy lub inwalidzki oraz niską podłogę ułatwiającą wejście.

Autobus podmiejski i regionalny

Konstrukcja autobusu podmiejskiego stanowi kompromis pomiędzy pojazdem miejskim a dalekobieżnym. Trasy są dłuższe i liczba przystanków mniejsza, dlatego rośnie liczba miejsc siedzących i znaczenie komfortu. W zależności od konkretnej konstrukcji nadal możliwy jest jednak przewóz pasażerów stojących.

Autobus międzymiastowy

W autobusach międzymiastowych dominują miejsca siedzące. Pojazdy mogą mieć klimatyzację, fotele z regulacją oparcia i przestrzeń bagażową pod podłogą. Pod względem konstrukcji niektóre modele są już bardzo zbliżone do autokarów.

Autokar turystyczny

Autokar turystyczny przeznaczony jest do długotrwałego przewozu pasażerów na znaczne odległości. Jego wnętrze projektuje się przede wszystkim pod kątem wygody osób siedzących, natomiast konstrukcja nadwozia pozwala wygospodarować dużą przestrzeń na bagaż.

Czym wyróżnia się autokar?

Jedną z najbardziej charakterystycznych cech autokaru jest wysoko położona podłoga przedziału pasażerskiego. Nie jest to zabieg stylistyczny. Pod podłogą można dzięki temu umieścić obszerne luki bagażowe, zbiorniki oraz część instalacji pojazdu. W autobusie miejskim podobna przestrzeń nie jest potrzebna, ponieważ pasażerowie zazwyczaj podróżują bez dużych bagaży.

Autokar ma też zazwyczaj mniej drzwi. Na trasie turystycznej czy dalekobieżnej pasażerowie nie wsiadają i nie wysiadają co kilka minut, dlatego szybkość wymiany osób nie jest najważniejszym kryterium konstrukcyjnym. Uzyskaną przestrzeń można wykorzystać na kolejne rzędy foteli lub dodatkowe wyposażenie.

Inne są również same siedzenia. W autobusie miejskim fotel powinien być trwały, łatwy do czyszczenia i zajmować niewiele miejsca. W autokarze ważniejsza jest ergonomia podczas wielogodzinnego siedzenia. Stosuje się więc wyższe oparcia, zagłówki, możliwość odchylenia oparcia, podłokietniki, a w pojazdach o wyższym standardzie także podnóżki i stoliki.

Autobus a autokar - różnice konstrukcyjne

Różne przeznaczenie pojazdów wpływa niemal na wszystkie elementy ich konstrukcji. Autobus miejski powinien dobrze radzić sobie z częstym ruszaniem i hamowaniem, manewrowaniem w zwartej zabudowie oraz wielokrotnym otwieraniem drzwi. Autokar pracuje najczęściej w zupełnie innym środowisku - na drogach krajowych i autostradach, gdzie istotna jest stabilność przy wyższych prędkościach, komfort jazdy oraz ograniczenie hałasu i drgań.

Współczesne autobusy i autokary często wykorzystują zawieszenie pneumatyczne. W komunikacji miejskiej umożliwia ono między innymi obniżenie nadwozia przy przystanku, natomiast w autokarze pomaga utrzymywać odpowiedni komfort jazdy niezależnie od obciążenia pojazdu.

Inny jest również sposób wykorzystania przestrzeni. W autobusie miejskim znaczna część podłogi musi pozostać dostępna dla pasażerów stojących. W autokarze praktycznie całą przestrzeń pasażerską można przeznaczyć na rzędy foteli. Duża wysokość nadwozia pozwala jednocześnie utworzyć pod nimi przestronne bagażniki.

Wyposażenie autobusu i autokaru

Różnice w wyposażeniu najlepiej pokazują odmienne zadania obu pojazdów. W komunikacji miejskiej priorytetem są elementy potrzebne podczas krótkich przejazdów i częstej wymiany pasażerów. Są to między innymi system informacji pasażerskiej, kasowniki lub terminale biletowe, wyświetlacze kierunkowe, przyciski otwierania drzwi oraz rozwiązania poprawiające dostępność dla osób o ograniczonej mobilności.

W autokarze wyposażenie koncentruje się na komforcie podczas długiego przejazdu. W zależności od klasy i konfiguracji pojazdu może obejmować:

• klimatyzację całej przestrzeni pasażerskiej,
• indywidualne nawiewy i oświetlenie nad siedzeniami,
• regulowane fotele,
• gniazda 230 V lub USB,
• system multimedialny,
• lodówkę lub niewielki aneks pokładowy,
• toaletę,
• Wi-Fi,
• obszerne luki bagażowe.

Nie oznacza to oczywiście, że każdy autokar posiada wszystkie te elementy. Wyposażenie zależy od wieku, modelu, zamówionej konfiguracji oraz standardu przewozów, do których pojazd został przeznaczony.

Autobus a autokar - tabela porównawcza

Standard autokaru a komfort podróży

Samo określenie pojazdu jako autokaru nie informuje jeszcze, jaki poziom komfortu otrzyma pasażer. Dwa podobnej wielkości pojazdy mogą mieć inną liczbę foteli, inne odstępy pomiędzy rzędami i zupełnie różne wyposażenie.

Dobrym przykładem jest stosowana na niektórych rynkach kategoryzacja autokarów turystycznych według standardu komfortu. Jak opisuje serwis Era Turystyki w materiale dotyczącym kategoryzacji autobusów wycieczkowych, pod uwagę mogą być brane między innymi odstępy pomiędzy siedzeniami, liczba miejsc oraz wyposażenie takie jak klimatyzacja, toaleta, minibar czy system multimedialny.

To ważne rozróżnienie również z technicznego punktu widzenia. Zwiększenie odstępów między fotelami oznacza zazwyczaj zmniejszenie liczby miejsc w pojeździe o tej samej długości. Wyższy standard może więc wynikać nie tylko z obecności dodatkowego wyposażenia, ale również z innego zagospodarowania dostępnej przestrzeni pasażerskiej.

Nie należy przy tym utożsamiać takiej kategoryzacji komfortu z klasami I, II i III wynikającymi z przepisów technicznych. Są to dwa różne systemy. Klasy techniczne określają przede wszystkim sposób, w jaki pojazd został zaprojektowany do przewozu pasażerów, natomiast system gwiazdkowy służy ocenie standardu oferowanego podróżnym.

Czy każdy autokar jest autobusem?

W codziennym języku autobus i autokar traktowane są jak dwa odrębne rodzaje pojazdów. Z technicznego punktu widzenia granica nie jest jednak tak wyraźna. Autokar należy do szerokiej grupy pojazdów autobusowych i wyróżnia go przede wszystkim przeznaczenie do przewozów wymagających większego komfortu oraz odpowiednia konstrukcja wnętrza.

Najprościej można więc powiedzieć, że każdy typowy autokar jest autobusem przeznaczonym do przewozów dalekobieżnych lub turystycznych, ale zdecydowana większość autobusów miejskich, podmiejskich czy regionalnych nie jest autokarami. O rzeczywistych możliwościach pojazdu nie decyduje przy tym sama sylwetka nadwozia. Znacznie więcej mówią jego klasa, układ miejsc, możliwość przewozu pasażerów stojących, przestrzeń bagażowa i wyposażenie.

Źródła:

• EraTurystyki.pl - "Autokar autokarowi nierówny - kategoryzacja autobusów wycieczkowych"
• EUR-Lex - Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/858
• ELI - warunki techniczne pojazdów i klasy autobusów